Warszawskie neony to przede wszystkim reklamy i szyldy z lat 50., 60. i 70. XX wieku. Pierwszy neon w powojennej Warszawie zapalono w 1945 r. na fabryce Wedla przy ul. Zamoyskiego, a po 1956 r. władze rozpoczęły tzw. neonizację miasta. Część neonów przetrwała na budynkach, jak „Siatkarka” na placu Konstytucji, a ponad 200 uratowanych szyldów zgromadziło Muzeum Neonów, które od 2025 r. działa w Pałacu Kultury i Nauki.
W skrócie:
- Pierwszy powojenny neon w Warszawie zaświecił się w listopadzie 1945 r. na budynku fabryki E. Wedla.
- Masowe ozdabianie budynków neonami zaczęło się po 1956 r., a projektowali je także znani artyści i graficy.
- Od 1975 r. braki prądu powodowały wygaszanie neonów, a wiele z nich zniknęło po 1989 r.
- Muzeum Neonów mieści się na 4. piętrze Pałacu Kultury i Nauki.
Jak zaczęła się historia warszawskich neonów?
Przed 1939 r. neony w Warszawie służyły głównie jako reklamy. Po wojnie pierwsze świetlne napisy były przede wszystkim szyldami informacyjnymi na dworcach, kinach i budynkach użyteczności publicznej. Pierwszy neon w powojennej Warszawie uruchomiono w 1945 r. na budynku fabryki E. Wedla przy ul. Zamoyskiego. Ówczesna prasa opisywała go jako napis w kolorze ciemnoniebieskim, uzupełniony ornamentem w trzech barwach: czerwonej, zielonej i niebieskiej.
Za najstarszy zachowany neon z Warszawy uważa się prawdopodobnie szyld z dworca Warszawa Stadion, który dziś należy do kolekcji Muzeum Neonów.
Neonizacja po 1956 roku
Po zmianach politycznych 1956 r. w Warszawie, podobnie jak w innych polskich miastach, zapadła decyzja o neonizacji. Reklamy świetlne projektowane przez uznanych artystów miały nadać stolicy wielkomiejski i nowoczesny charakter. Neony planowano dla całych ciągów ulic, tak aby stanowiły część architektury. Wiele z nich powstało w obrębie Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej, czyli MDM. Część projektów przygotowali twórcy związani z Polską Szkołą Plakatu.
Wśród znanych neonów tamtego czasu były m.in. kieliszek nad Coctail-barem w Alejach Jerozolimskich, krowa przy barze mlecznym na ul. Kruczej i sznur jaskółek nad Modą Polską przy ul. Marszałkowskiej.
Dlaczego neony zniknęły z ulic Warszawy?
Od końca lat 70. stan techniczny wielu neonów zaczął się pogarszać. Od jesieni 1975 r. niedobory prądu powodowały okresowe wygaszanie reklam świetlnych. W grudniu 1981 r., po wprowadzeniu stanu wojennego, neony w Polsce zostały wyłączone.
Po 1989 r. wiele lokali, m.in. w MDM, zmieniło przeznaczenie, a sklepy i bary, które reklamowały neony, przestały istnieć. Szyldy traciły sens, były demontowane i w dużej części przepadły. Zniszczenie groziło też neonowi „Berlin” z 1975 r., który wisiał nad sklepem przy ul. Marszałkowskiej. W 2005 r. uratowała go przed zniszczeniem fotografka Ilona Karwińska i od tego zaczęła się historia Muzeum Neonów.
Które neony można zobaczyć w Warszawie?
Najwięcej dawnych neonów zebrano w muzeum, ale kilka świeci w przestrzeni miasta. Część z nich odnowiono, a niektóre powstały już współcześnie.
„Siatkarka” na placu Konstytucji
Neon zaprojektował w 1960 r. Jan Mucharski, a zainstalowano go w 1961 r. na dachu domu przy placu Konstytucji 5. Był reklamą sklepu sportowego na parterze, a wykonało go Stołeczne Przedsiębiorstwo Instalacji Reklam Świetlnych. Przedstawia kobietę w czerwonym stroju, która odbija piłkę, a piłka spada wzdłuż elewacji w 16 sekwencjach animacji. Po latach nieczynności neon odnowiono w 2006 r. z inicjatywy Pauliny Ołowskiej i Fundacji Galerii Foksal. W 2025 r. „Siatkarkę” wpisano do rejestru zabytków ruchomych województwa mazowieckiego.
Kogut Cepelii przy ul. Grzybowskiej
W ramach kampanii „Akcja Renowacja!” Muzeum Neonów przywróciło czerwonego koguta Cepelii. Odtworzony neon zawisł na elewacji nowego budynku mieszkalnego przy ul. Grzybowskiej 37, z dodatkowym napisem „Razem rozświetlamy miasto”. Muzeum opiekuje się też kilkoma innymi neonami w mieście, m.in. syrenką przy ul. Grójeckiej.
Współczesne neony
W 2013 r. Muzeum Neonów razem ze spółką RWE zorganizowało konkurs „Neon dla Warszawy”. Wygrał go projekt Mariusza Lewczyka z napisem „Miło cię widzieć”, który od 2014 r. świeci na moście Gdańskim, po stronie bliższej Śródmieściu. Więcej o tej przeprawie piszemy w tekście o mostach w Warszawie. W 2016 r. na budynku Domu Spotkań z Historią zainstalowano neon semaforowy.
Gdzie jest Muzeum Neonów w Warszawie?
Muzeum Neonów założyli w 2012 r. fotografka Ilona Karwińska i grafik David Hill. Celem muzeum jest dokumentacja i ochrona powojennych reklam świetlnych. Gromadzi neony, które nie mogą już wisieć w oryginalnych miejscach. Przez kilkanaście lat działało na Kamionku, najpierw w hali dawnych Zakładów Amunicyjnych „Pocisk”, a potem w budynku zakładów produkujących skutery „Osa”, na terenie kompleksu Soho Factory.
W 2025 r., po trzymiesięcznej przerwie, muzeum przeniosło się do Pałacu Kultury i Nauki, na 4. piętro do sali Marii Skłodowskiej-Curie. W zbiorach jest ponad 200 neonów, a na wystawie otwierającej nową siedzibę pokazano ich ponad 100. Wśród eksponatów są m.in. neony restauracji „Szanghaj” i „Ambasador”, kawiarni „Jaś i Małgosia”, barów mlecznych „Bambino” i „Biedronka” oraz Spółdzielczego Domu Handlowego „Sezam”.
Do muzeum wchodzi się głównym wejściem do Pałacu od ul. Marszałkowskiej, a na 4. piętro prowadzą boczne windy z poziomu -1. Bilety kupuje się w kasie muzeum.
| Adres: | Pałac Kultury i Nauki, 4. piętro, pl. Defilad 1, 00-901 Warszawa |
|---|---|
| Godziny otwarcia: | pon.–czw. i niedz. 11:00–18:00, pt.–sob. 11:00–19:00 |
| Bilety: | 28 zł normalny, 18 zł ulgowy, dzieci poniżej 6 lat bezpłatnie |
| Wejście: | główne wejście do PKiN od ul. Marszałkowskiej, boczne windy z poziomu -1 |
| Jak dojechać: | Trasa w Mapach Google |
Jeśli interesują Cię inne ślady dawnej Warszawy w przestrzeni miasta, zajrzyj do zestawienia najciekawszych murali w Warszawie.
Najczęstsze pytania
Krótkie odpowiedzi na pytania o warszawskie neony.
Gdzie obecnie jest Muzeum Neonów?
Od 2025 r. Muzeum Neonów działa w Pałacu Kultury i Nauki, na 4. piętrze, plac Defilad 1. Wcześniej, od 2012 r., mieściło się na Kamionku, na terenie kompleksu Soho Factory.
Ile kosztuje wstęp do Muzeum Neonów?
Bilet normalny kosztuje 28 zł, a ulgowy 18 zł. Dzieci poniżej 6. roku życia wchodzą bezpłatnie. Muzeum jest otwarte od poniedziałku do czwartku i w niedzielę w godz. 11:00–18:00, a w piątek i sobotę w godz. 11:00–19:00.
Kiedy w Warszawie pojawiły się neony?
Neony reklamowe działały w Warszawie już przed 1939 r. Pierwszy neon w powojennej Warszawie zapalono w 1945 r. na budynku fabryki E. Wedla przy ul. Zamoyskiego. Masowa neonizacja miasta zaczęła się po 1956 r.
Gdzie jest neon „Siatkarka”?
„Siatkarka” świeci na dachu domu przy placu Konstytucji 5, w obrębie MDM. Neon z 1961 r. zaprojektował Jan Mucharski. Odnowiono go w 2006 r., a w 2025 r. wpisano do rejestru zabytków ruchomych.
Źródła
Muzeum Neonów (strona muzeum: informacje o wizycie i o muzeum); Dom Spotkań z Historią, e-kartka z Warszawy „Uruchomienie pierwszego neonu w powojennej Warszawie” (na podstawie: J. Zieliński, I. Tarwacka, „Neony – ulotny ornament warszawskiej nocy”, 2010); Polska Agencja Prasowa (przeprowadzka Muzeum Neonów do PKiN); Wikipedia (Siatkarka, Neon Muzeum, Lotte Wedel, Most Gdański).