Dzielnica Warszawy · lewy brzeg Wisły

Żoliborz

Żoliborz to najmniejsza dzielnica Warszawy – zajmuje zaledwie 8,47 km² i liczy 58 625 mieszkańców (stan na początek 2024 roku). Nazwa pochodzi od francuskiego Joli Bord, czyli „piękny brzeg”, a obecny kształt nadała dzielnicy urbanistyka lat 20. XX wieku.

58 625mieszkańców (1.01.2024)

8,47 km²powierzchni

6 921osób na km²

14. z 18pod względem liczby ludności

Skąd nazwa

Joli Bord – tak nazywano założoną w XVIII wieku nad Wisłą posiadłość konwiktu księży pijarów. Z czasem nazwa „Żoliborz” objęła całą okolicę, wypierając dawną nazwę Fawory.

Historia

Znaczną część dzisiejszego Żoliborza zajmowała wieś Polików, od drugiej połowy XVII wieku zwana Faworami. Przed 1831 rokiem była to podmiejska dzielnica pałaców, willi i ogrodów, a po 1831 roku teren zajęto pod budowę Cytadeli.

Współczesny Żoliborz powstał w latach 20. XX wieku na powojskowych terenach wokół Cytadeli. Założenia urbanistyczne przygotował Antoni Jawornicki, wzorując się na koncepcji Tony’ego Garniera. Główne osie wyznaczyły ul. Mickiewicza z owalnym placem Inwalidów i ul. Krasińskiego z placem Wilsona. Od lat 20. powstawały budynki Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej, projektowane m.in. przez Barbarę i Stanisława Brukalskich.

1 sierpnia 1944 roku właśnie na Żoliborzu, ok. 13.50 – jeszcze przed godziną „W” – padły pierwsze strzały powstania warszawskiego. Dzielnica skapitulowała 30 września 1944 roku i należała do najmniej zniszczonych w mieście. 7 lipca 1946 roku wmurowano tu kamień węgielny pod budynek WSM – pierwszy nowy budynek mieszkalny powojennej Warszawy, a w 1947 roku otwarto pierwszy w stolicy Powszechny Dom Towarowy. W latach 1951–1994 do Żoliborza należały też Bielany.

Części dzielnicy

Miejski System Informacji wyróżnia trzy rejony: Marymont-Potok, Sady Żoliborskie i Stary Żoliborz. Tradycyjnie Stary Żoliborz dzieli się jeszcze na mniejsze części: Oficerski (okolice placów Słonecznego i Inwalidów), Urzędniczy, Dziennikarski, Spółdzielczy (osiedla WSM), Centralny i Dolny. Na terenach dawnych zakładów przy ul. Przasnyskiej i Rydygiera powstaje Żoliborz Przemysłowy, nazywany też Nowym Żoliborzem.

Parki

Park Kaskada, Park Kępa Potocka, Park Stefana Żeromskiego, Park Sady Żoliborskie, Park Fosa i Stoki Cytadeli oraz park im. Żołnierzy Żywiciela.

Co warto zobaczyć

Cytadela Warszawska z Muzeum Historii Polski, Muzeum Wojska Polskiego, Muzeum Katyńskim i Muzeum X Pawilonu,
kościół św. Stanisława Kostki,
ulica Wieniawskiego,
Fort Sokolnickiego – centrum sztuki,
Muzeum Sportu i Turystyki,
Teatr Komedia i Kino „Wisła”,
mural przy ul. Marii Kazimiery upamiętniający wizytę Davida Bowiego w 1976 roku – kupiona wtedy przy placu Wilsona płyta zainspirowała utwór „Warszawa”.