Zabytki Warszawy – najważniejsze obiekty Starego Miasta i Traktu Królewskiego

Najważniejsze zabytki Warszawy skupiają się na Starym Mieście i wzdłuż Traktu Królewskiego. Należą do nich m.in. Zamek Królewski, archikatedra św. Jana, Kolumna Zygmunta, Rynek Starego Miasta, Barbakan, Łazienki Królewskie i Pałac w Wilanowie. Stare Miasto, zniszczone w 1944 r. w około 90%, odbudowano po wojnie i w 1980 r. wpisano na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Do rejestru zabytków trafił też Pałac Kultury i Nauki, symbol powojennej Warszawy.

Dlaczego zabytki Warszawy są w większości odbudowane?

Po upadku powstania warszawskiego w 1944 r. niemieckie oddziały wysadzały kolejne budynki, m.in. Zamek Królewski i archikatedrę. Stare Miasto zostało zrujnowane w około 90%. Odbudowa ruszyła symbolicznie w 1947 r. od odgruzowania Rynku, a pierwszy etap zakończono w 1953 r. Zamek Królewski odbudowano dopiero w latach 1971–1984.

Właśnie skala tej rekonstrukcji przesądziła o wpisie Starego Miasta na Listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1980 r. Uzasadnieniem był przykład niemal całkowitej rekonstrukcji zespołu historycznego. W 1994 r. historyczny zespół Warszawy razem z Traktem Królewskim i Wilanowem uznano za pomnik historii.

Jakie są najważniejsze zabytki Starego Miasta?

Stara Warszawa uzyskała prawa miejskie około 1300 r. Na niewielkim obszarze otoczonym murami z XIV–XVI wieku znajduje się kilka najcenniejszych obiektów w mieście.

Zamek Królewski

Zamek powstał w XIV wieku jako rezydencja książąt mazowieckich. Po przyłączeniu Mazowsza do Korony w 1526 r. stał się siedzibą władzy królewskiej, a od XVI wieku siedzibą króla i Sejmu Rzeczypospolitej. W 1529 r. obradował tu pierwszy sejm walny. Zamek spłonął we wrześniu 1939 r., a w 1944 r. Niemcy go wysadzili. Odbudowa trwała w latach 1971–1984 i była w dużej części finansowana ze składek społecznych. Dziś działa tu muzeum „Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum. Rezydencja Królów i Rzeczypospolitej”.

Archikatedra św. Jana Chrzciciela

Ceglana gotycka świątynia przy ul. Świętojańskiej powstała w XIV wieku. Była miejscem koronacji i pochówków książąt mazowieckich. Po uchwaleniu Konstytucji 3 maja 1791 r. król Stanisław August Poniatowski powtórzył tu przysięgę na Konstytucję. W katedrze spoczywają m.in. książęta mazowieccy Stanisław i Janusz III, król Stanisław August Poniatowski, Henryk Sienkiewicz, Ignacy Jan Paderewski, prezydenci Gabriel Narutowicz i Ignacy Mościcki oraz prymasi August Hlond, Stefan Wyszyński i Józef Glemp. W 1944 r. katedrę zniszczono w około 90%. Przy odbudowie elewacji odtworzono przypuszczalny wygląd kościoła z XIV wieku, a nie wygląd sprzed wojny.

Kolumna Zygmunta III Wazy

Kolumnę ufundował król Władysław IV Waza dla uczczenia pamięci ojca. Odsłonięto ją w 1644 r. Ma 22 m wysokości i jest najstarszym świeckim pomnikiem w Warszawie. Razem z Kolumną Mulinowicza była jednym z dwóch pierwszych pomników tego typu poświęconych osobie świeckiej w nowożytnej Europie. Kolumnę zniszczono podczas powstania warszawskiego, a odbudowaną odsłonięto ponownie w 1949 r. Przy Zamku Królewskim leżą dwa wcześniejsze trzony kolumny.

Rynek Starego Miasta

Rynek wytyczono na przełomie XIII i XIV wieku. Ma wymiary 90 na 73 m, a jego cztery pierzeje noszą od 1915 r. nazwiska Dekerta, Barssa, Kołłątaja i Zakrzewskiego. Ratusz, który stał pośrodku placu, rozebrano w 1817 r. Od 1855 r. na Rynku stoi fontanna z figurą Syreny autorstwa Konstantego Hegla. Kamienice strony Dekerta zajmuje dziś Muzeum Warszawy.

Barbakan i mury obronne

Barbakan, czyli przedbramie Bramy Nowomiejskiej, wzniesiono około 1548 r. według projektu Jana Baptysty z Wenecji. Już w chwili budowy był przestarzały i w obronie miasta wziął udział tylko raz, w 1656 r. W XVIII wieku częściowo go rozebrano, a pozostałości wbudowano w kamienice. Odcinek murów odbudowano w latach 1937–1938 pod kierunkiem Jana Zachwatowicza, a sam Barbakan zrekonstruowano w latach 1952–1954, m.in. z cegieł z rozebranych gotyckich kamienic w Nysie i Wrocławiu. W sezonie letnim działa w nim wystawa Muzeum Warszawy.

Które zabytki są poza Starym Miastem?

Ze Starego Miasta na południe prowadzi Trakt Królewski: Krakowskie Przedmieście, Nowy Świat, Aleje Ujazdowskie, ul. Belwederska i ul. Sobieskiego aż do Wilanowa. Przy nim i w jego pobliżu stoją kolejne ważne zabytki, a wzdłuż trasy w 2009 r. ustawiono 15 ławeczek Chopina.

Łazienki Królewskie

Zespół pałacowo-ogrodowy założył król Stanisław August Poniatowski. Teren Ujazdowa kupił w 1764 r., a przekształcanie go w park rozpoczęto w 1774 r. Projektantami byli m.in. Dominik Merlini i Jan Chrystian Kamsetzer. Park zajmuje około 76 ha. Pałac na Wyspie powstał z przebudowy barokowego pawilonu łaziebnego z lat 80. XVII wieku. W grudniu 1944 r. Niemcy podpalili jego wnętrza i nawiercili otwory na dynamit, ale budynku nie wysadzili. W parku stoją także Amfiteatr z 1786 r. i pomnik Fryderyka Chopina z 1926 r., przy którym w 1959 r. zaczęto organizować w sezonie letnim niedzielne koncerty chopinowskie.

Pałac w Wilanowie

Pałac wzniesiono w latach 1681–1696 dla króla Jana III Sobieskiego i Marii Kazimiery według projektu Augustyna Wincentego Locciego. W 1805 r. z inicjatywy Stanisława Kostki Potockiego w części pałacu otwarto publiczne muzeum, drugie na ziemiach polskich. W czasie II wojny światowej zrabowano około 80% wyposażenia wnętrz, a ogród zniszczono, ale budynek przetrwał. Po konserwacji pałac udostępniono zwiedzającym w 1962 r.

Pałac Kultury i Nauki

Pałac zbudowano w latach 1952–1955 według projektu Lwa Rudniewa jako dar ZSRR. Z iglicą ma 237 m wysokości. Do rejestru zabytków wpisano go w 2007 r. W budynku działają cztery teatry i muzea, a na 30. piętrze, na wysokości 114 m, znajduje się taras widokowy z panoramą miasta.

Więcej o przeszłości miasta znajdziesz w tekstach o historii warszawskich mostów i mało znanych faktach o Warszawie.

Najczęstsze pytania

Krótkie odpowiedzi na pytania o zabytki Warszawy.

Od kiedy Stare Miasto w Warszawie jest na liście UNESCO?

Stare Miasto wpisano na Listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1980 r. Uzasadnieniem była niemal całkowita rekonstrukcja zespołu historycznego, zniszczonego w 1944 r. w około 90%. Razem ze Starym Miastem wpisano Zamek Królewski.

Który zabytek w Warszawie jest najstarszy?

Do najstarszych należą obiekty Starego Miasta, które uzyskało prawa miejskie około 1300 r. Rynek wytyczono na przełomie XIII i XIV wieku, a archikatedra św. Jana i pierwsze zabudowania zamku pochodzą z XIV wieku. Większość z nich została jednak po wojnie odbudowana.

Czy Pałac Kultury i Nauki jest zabytkiem?

Tak. Pałac Kultury i Nauki wpisano do rejestru zabytków w 2007 r. Budynek powstał w latach 1952–1955 według projektu Lwa Rudniewa i z iglicą ma 237 m wysokości.

Które zabytki Warszawy przetrwały wojnę?

Budynek Pałacu w Wilanowie przetrwał wojnę, choć zrabowano około 80% wyposażenia. W Łazienkach Pałac na Wyspie spłonął wewnątrz, ale Niemcy go nie wysadzili. Większość zabytków Starego Miasta, w tym Zamek Królewski i archikatedrę, odbudowano niemal od podstaw.

Źródła

Wikipedia (Stare Miasto w Warszawie, Zamek Królewski w Warszawie, archikatedra św. Jana Chrzciciela w Warszawie, Kolumna Zygmunta III Wazy, Rynek Starego Miasta, Barbakan w Warszawie, Trakt Królewski, Łazienki Królewskie, Pałac w Wilanowie, Pałac Kultury i Nauki). Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje w podpisach).